جغرافیا و برنامه ریزی گردشگری

جغرافیا و برنامه ریزی گردشگری

تحلیل عوامل مؤثر بر توسعه گردشگری مبتنی بر تفریحات ورزشی ماجراجویانه درکلان شهر تهران

نویسندگان
1 دانشجو کارشناسی ارشد، دانشکده گردشگری دانشکدگان مدیریت دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 استادیار، دانشکده گردشگری دانشکدگان مدیریت دانشگاه تهران، تهران، ایران
3 دانشیار، دانشگاه تهران، تهران، ایران
چکیده
گردشگری ورزشی ماجراجویانه، به‌عنوان یکی از شاخه‌های نوظهور و هیجان‌انگیز گردشگری، در دهه‌های اخیر مورد توجه بسیاری از کشورها، سیاست‌گذاران و فعالان حوزه گردشگری قرار گرفته است. این نوع از گردشگری به واسطه ماهیت پویای خود، نقشی مؤثر در افزایش سلامت جسمی و روانی افراد، ارتقاء کیفیت زندگی شهری، ایجاد انگیزه برای فعالیت‌های بدنی و مشارکت‌های اجتماعی ایفا می‌کند. همچنین از نظر اقتصادی، با جذب گردشگران داخلی و خارجی، ایجاد فرصت‌های شغلی جدید، افزایش درآمدهای محلی و ملی، و توسعه زیرساخت‌های شهری، به‌عنوان یکی از عوامل کلیدی توسعه پایدار شناخته می‌شود. شهر تهران با توجه به موقعیت جغرافیایی منحصربه‌فرد، تنوع اقلیمی، توپوگرافی متنوع و نزدیکی به جاذبه‌های طبیعی نظیر کوهستان‌ها، رودخانه‌ها، دره‌ها، جنگل‌ها و فضاهای باز، دارای ظرفیت‌های چشمگیری برای توسعه گردشگری ورزشی ماجراجویانه است که تاکنون به‌صورت جامع مورد بهره‌برداری قرار نگرفته است. هدف این پژوهش، شناسایی عوامل مؤثر بر توسعه گردشگری ورزشی ماجراجویانه در کلان‌شهر تهران بوده است. روش پژوهش کیفی و مبتنی بر تحلیل محتوای قیاسی-استقرایی بوده و داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با 8-10 نفر از متخصصان حوزه‌های گردشگری، ورزش، محیط‌زیست و برنامه‌ریزی شهری و همچنین بررسی منابع علمی و اسناد سیاست‌گذاری گردآوری شده است. تحلیل داده‌ها منجر به شناسایی ۱۳ عامل کلیدی و ۵۶ شاخص شده است. این عوامل شامل مؤلفه‌های سیاسی، اقتصادی، اجتماعی-فرهنگی، تکنولوژی و فناوری، محیط‌زیستی، جاذبه‌های طبیعی، بازاریابی، آموزش و پژوهش، مدیریت، منابع انسانی، زیرساخت‌ها، ایمنی و امنیت و قوانین و مقررات می‌باشند. توسعه این نوع گردشگری نیازمند هماهنگی نهادی، ارتقاء ایمنی، آموزش تخصصی، فرهنگ‌سازی عمومی و طراحی سیاست‌های هدفمند است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

An Analysis of the Factors Influencing the Development of Adventure Sports-Based Tourism in the Metropolis of Tehran

نویسندگان English

Parisa Zamani 1
Reza Heydari 2
Davood Hominian 3
1 Master's student, Faculty of Tourism, Faculty of Management, University of Tehran, Tehran, Iran
2 Assistant Professor, Faculty of Tourism, Faculty of Management, University of Tehran, Tehran, Iran
3 Associate Professor, University of Tehran, Tehran, Iran
چکیده English

Adventure sports tourism, as one of the emerging and exciting branches of tourism, has attracted considerable attention from many countries, policymakers, and tourism stakeholders in recent decades. Due to its dynamic nature, this type of tourism plays an effective role in improving individuals’ physical and mental health, enhancing urban quality of life, and motivating participation in physical activities and social engagement. Economically, it is recognized as a key factor in sustainable development by attracting domestic and international tourists, creating new job opportunities, increasing local and national revenues, and developing urban infrastructures. Tehran, given its unique geographical location, climatic diversity, varied topography, and proximity to natural attractions such as mountains, rivers, valleys, forests, and open spaces, holds significant potential for the development of adventure sports tourism, which has not yet been comprehensively utilized. The aim of this study was to identify the factors influencing the development of adventure sports tourism in the metropolitan city of Tehran. The research employed a qualitative method based on deductive-inductive content analysis. Data were collected through semi-structured interviews with 15 experts in the fields of tourism, sports, environment, and urban planning, as well as through reviewing scientific sources and policy documents. Data analysis led to the identification of 13 key factors and 56 indicators. These factors include political, economic, socio-cultural, technological and innovative, environmental, natural attractions, marketing, education and research, management, human resources, infrastructure, safety and security, and legal and regulatory components. The development of this type of tourism requires institutional coordination, enhanced safety measures, specialized training, public cultural awareness, and the design of targeted policies.

کلیدواژه‌ها English

Adventure sports tourism
Adventure tourism development
Sport recreation
Qualitative analysis
Tehran
آزادی، سید مصطفی. (1396). شناسایی مؤلفه‌های تبلیغاتی مؤثر بر جذب مخاطبان ورزش‌های ماجراجویانه بر مبنای بازاریابی حسی. فصلنامه مطالعات مدیریت ورزشی.
ارمغان، شهناز؛ پیمانی‌زاد، حسین؛ محرم‌زاده، مهرداد؛ فهیم، حسین. (1402). طراحی مدل عوامل موثر بر توسعه گردشگری ورزش‫های ماجراجویانه و حوادث ناشی از آن درسلامت ورزشکاران شمالغرب کشور، دوره 14، شماره1، صص 79-90. https://healthjournal.arums.ac.ir/browse.php
احمدی، سمیه؛ رضایی، مهدی؛ و حیدری، علی. (1399). تحلیل عوامل بازدارنده مشارکت در گردشگری ماجراجویانه در       شهر شیراز، فصلنامه مدیریت ورزشی، 13(3)، 55-72.
امینی، علیرضا؛ خوش سپهر، زهرا؛ یوسفی، زیبا. (1398). شناسایی عوامل پیش برنده و بازدارنده توسعه گردشگری ورزشی در حوزه کارکردی دولت (مورد مطالعه: وزارت ورزش و جوانان)، https://civilica.com/doc/938178.
باقری، لیلا؛ سعادتی، پوریا؛ و منصوری، جعفر. (1397). بررسی وضعیت آموزش ورزش‌های فضای باز در شهر تهران، نشریه آموزش در ورزش، 5 (1)، 63-80.
تالوکدر، محمد بدرودوزا؛ کایسر، فهیمیده؛کومار، سانجیو؛ نصیرمیا، محمد. (2024). گردشگری خلاقانه زیارتی: دروازه‌ای به سوی اهداف توسعه پایدار در بنگلادش. https://doi.org/10.4018/979-8-3693-1742-6.ch016.
جاوید، مجید؛ ایمان‌زاده، مسعود؛ جاوید، مجید و پورپناهی، محمد. (1395). گردشگری ورزشی و اثرات زیست محیطی آن بر جوامع میزبان، اولین همایش ملی ارتقاء و توسعه ورزش های همگانی، اردبیل. https://civilica.com/doc/572161.
ریاحی، مهرنگار؛ اشراقی، حسام. (1397). تحلیل تاثیر فناوری اطلاعات بر توسعه ی پایدار گردشگری ورزشی از دیدگاه کارشناسان ورزشی و گردشگری، چهارمین همایش ملی کاربرد علوم ورزشی در توسعه تربیت بدنی و ورزش، مبارکه، https://civilica.com/doc/910838.
رمضانی‌نژاد، رحیم؛ عبداللهی، اعظم؛ نادری‌نسب، مهدی. (1398). تجاری‎سازی صنعت گردشگری ورزشی ایران: رویکرد کیفی، نشریه مدیریت پویا و تحلیل کسب و کار، سال سوم، شماره 4، ص 23-40.
زهره‌وندیان، کریم؛ شیروانی، طهماسب؛ توکلی‌ قلعه‌تکی، مرضیه. (1403). تدوین الگوی توسعه گردشگری ورزشی از طریق برندسازی ورزش‌های ماجراجویانه در استان چهارمحال و بختیاری، فصلنامه پژوهش‌های فیزیولوژی و مدیریت در ورزش، دوره 16، شماره4، ص 43-63.
زیتونلی، عبدالحمید؛ برزگر، صادق. (1398). بررسی شاخص‌های رقابت‌پذیری مقاصد گردشگری ورزشی در نواحی مرزی (مطالعه موردی: استان گلستان). نشریه علوم و فنون مرزی، پیاپی 29، ص 1-25. https://www.magiran.com/p2051194
شهمرادی، مریم؛ باقری، هادی. (1401). نقش انگیزه‌ها و ریسک‌های ادراک‌شده در دلبستگی به مقاصد گردشگری ورزشی ماجراجویان. نشریه مطالعات مدیریت گردشگری، دوره 17، شماره 60، ص 117-143، https://doi.org/10.22054/tms.2023.70574.2764.
صادقی، فرشید و ساکی، زهرا. (1403). ارائه راهبرد توسعه گردشگری شهری (نمونه موردی شهرستان سپیدان)،اولین همایش ملی سکونتگاه های انسانی ایران،تهران، https://civilica.com/doc/2086492.
صفاری، مرجان، حیدری، کلثو ، لطیفی فرد. (1399). تأثیر مشارکت پایدار در گردشگری ماجراجویانه بر توانمند‌سازی زنان. مطالعات مدیریت ورزشی، صص 134-113. https://doi.org/10.22089/smrj.2018.4942.1956.
عبدلی، ناهید؛ نیازی، محسن؛ صادقی‌آرانی، زهرا. (1401). مدل ساختاری-تفسیری گردشگری پایدار ماجراجویانه در کویر مرنجاب. فصلنامه علمی-پژوهشی گردشگری و توسعه. سال یازدهم، شماره سوم.
عباسی، سلیم؛ باقری، قدرت‌الله؛ عسگری، روح‌الله. (1397). تعیین راهبرد توسعه گردشگری ورزشی زمستانی در استان چهارمحال و بختیاری. مجله مطالعات مدیریت ورزشی، شماره ۴۹، صص 115-138.
عبدی‌نیان، فهیمه. (1397). تحلیل وضعیت گردشگری ورزشی با تأکید بر فعالیت ماجراجویانه استان اصفهان با استفاده از مدل SOAR، سومین همایش بین المللی گردشگری، جغرافیا و محیط زیست پاک،همدان، https://civilica.com/doc/885762.
غریب‌پور، کیوان؛ صفری، لیلا؛ نصیری فرسانی، مختار؛ مجدی، نیما. (1403). مرور سیستماتیک: توسعه گردشگری ورزشی برای توسعه اقتصادی پایدار.
جمالی، ناصر و هاشمی، فرهاد. (1400). بررسی نگرش اجتماعی و فرهنگی نسبت به ورزش‌های ماجراجویانه در استان کرمانشاه، فصلنامه علوم انسانی ورزشی، 9 (1)، 29-46.
چقاجردی، ایمان؛ فیض الهی، غلامعلی؛ شجاعی اصفهانی‌نژاد، سید احسان. (1393). شناسایی عوامل تأثیرگذار در توسعه گردشگری ورزشی با استفاده از مدل SWOT (مطالعه موردی: زورخانه‌های شهر اصفهان). فصلنامه جغرافیایی فضای گردشگری. 3(10)، 25-38.
فرجی، رسول؛ نظری‌هریس، مهسا؛ بشیری، مهدی. (1403). شناسایی راهبردهای توسعه گردشگری ورزش‌های ماجراجویانه در ایران با رویکرد SOAR، فصلنامه گردشگری ورزشی، دوره 16، شماره 4، ص 1-14. https://doi.org/10.22059/jsm.2023.353363.3089
قارونی نیک، سیده زینب و معصومی کشکولی، راضیه و صابری، علی. (1401). شناسایی چالش ها و موانع زیرساختی توسعه مقاصد گردشگری ورزشی،چهارمین همایش بین المللی و ششمین همایش ملی تازه های پژوهش در علوم ورزشی،اردبیل، https://civilica.com/doc/1688956
کیانی، پوراندخت؛ شرفی، سیامک؛ امیری، علی. (1400). معرفی و ارزیابی سایت‌های مستعد گردشگری ماجراجویانه (مورد مطالعه: استان کرمانشاه)، فصلنامه مطالعات جغرافیایی مناطق کوهستانی، دوره ۲، شماره ۴، صفحات ۱–۱۹. https://civilica.com/doc/1706284
کریمی، جواد؛ سلطانیان، لیلا؛ بجانی، ابوالفضل. (1399). طراحی مدل توسعه گردشگری ماجراجویانه ورزشی براساس نظریه داده بنیاد. دو‌ماهنامه مدیریت مطالعات ورزشی. دوره 12، شماره 60، https://civilica.com/doc/1211512
کریمی، هوشنگ و رجبی، مرتضی. (1398). تحلیل ساختاری عوامل مؤثر بر توسعه گردشگری ورزشی در مناطق کوهستانی مشهد (مطالعه موردی: طرقبه و شاندیز)، پژوهش‌های گردشگری ورزشی، 7 (2)، 101-117.
محرم‌زاده، مهرداد؛ اسدی، منصور؛ ایمان‌زاده، مسعود؛ عزیزیان‌کهن، نسرین. (1399). طراحی مدل رهبری معنوی برای توسعه اشتیاق شغلی کارکنان ادارات کل ورزش و جوانان شمال غرب کشور، مطالعات مدیریت رفتار سازمانی در ورزش، دوره 7، شماره 3، ص 11-20.
محرم‌زاده، مهرداد؛ ایمان‌زاده، مسعود. (1398). بررسی راهکارهای توسعه گردشگری ورزشی ماجراجویانه در استان اردبیل، نشریه مدیریت و توسعه ورزش، دوره 8، شماره4، صص2-17. https://civilica.com/doc/1997300
مجیدی، چالاک؛ محرم زاده، مهرداد. (1395). راهبرد توسعۀ ورزش‌های ماجراجویانه در شهر سنندج با استفاده از تحلیل SWOT. پژوهش در مدیریت ورزشی و رفتار حرکتی، ۶ (۱۲) :۲۷-۴۴.
نظری، شهرام؛ کروبی، مهدی؛ کارآزموده، لیدا. (1400). نقش امنیت در مقاصد رفتاری گردشگران ورزش‌های زمستانی (مورد مطالعه: پیست‌های اسکی تهران). دوره 21، شماره 81، صص. 241-286.
نوروزی، سحر. (1400). موانع توسعه ایمنی در ورزش‌های ماجراجویانه دریایی در جنوب کشور (مطالعه موردی: بندرعباس و قشم). پژوهشنامه ایمنی ورزشی، 3 (2)، 77-91.
نوری، علیرضا و قاسمی، حسین. (1396). ارزیابی سیاست‌های مدیریت تفریحات ورزشی در کلان‌شهر تبریز. فصلنامه سیاست‌گذاری ورزشی، 4 (4)، 88-103.
ATTA. (2013). Whether Soft or Hard Adventure, Experience is the Key.  
Aghaei, S. (2018). Adventure tourism potential in Iran: Challenges and opportunities. Journal of Tourism Studies, 15(3), 45-60.
Bier, O., Hardman, A., St. Leger, L., & Jennings, G. (2024). Adventure Sport Tourism in Wales: Assessing the role, impact and development of Welsh language use. Presented at Cardiff Metropolitan University.
Carvache-Franco, M., Contreras-Moscol, D., Orden-Mejía, M., Carvache Franco, W., Vera-Holguin, H., & Carvache-Franco, O. (2022). Motivations and Loyalty of the Demand for Adventure Tourism as Sustainable Travel. Sustainability, 14(14), 8472.
Correia, Alexandra I., Silva, Goretti., Rachão, Susana. (2022). Adventure Sports and Nature-Based Tourism: Assessment of Canyoning Spots in the North Region of Portugal, International Conference on Tourism Research 15(1):56-64.  https://doi.org/10.34190/ictr.15.1.110.
Delbecq, A. L., Van de Ven, A. H., & Gustafson, D. H. (1975). Group techniques for program planning: A guide to nominal group and Delphi processes.
Gibson, H. J., Lamont, M., Kennelly, M., & Buning, R. J. (2018). Introduction to the special issue active sport tourism.
Gurung, Singh Raj. (2024). Sustainable Tourism Development in Nepal. Journal of Nepalese Management & Research. 173-182.   https://doi.org/10.3126/jnmr.v6i1.72095.
Houge Mackenzie, S., Hodge, K., & Filep, S. (2023). How does adventure sport tourism enhance well-being? A conceptual model. Tourism Recreation Research, 48(1), 3–16. https://doi.org/10.1080/02508281.2021.1894043
Hughes, C., & Dunn, J. (2018). Adventure sports and psychological well-being: An investigation into the impact of outdoor adventure activities. Journal of outdoor Education, 29(3), 45-56.
Huddart, David., Stott, Tim. (2019). Adventure Tourism: Environmental Impacts and Management. 
Kamble, A., & Deshmukh, R. (2022). Online Travel Market, Size, Global Forecast 2022–2027, Industry Trends, Share, Growth, Impact of COVID-19, Opportunity Company Analysis.
Krueger, R. A., & Casey, M. A. (2015). Focus Groups: A Practical Guide for Applied Research (5th ed.). Thousand Oaks, CA: SAGE Publications.
Marcuta, Liviu., Marcuta, Alina., Popescu, Agatha., Cristina, Tindeche., Tudor, Valentina.,  Smedescu, Dragos. (2020). Study on the Development of Adventure Tourism in Romania, 20(4), 339-345.
Milenković, M. et al. (2018). «The role of sports tourism in the development of mountain regions». Journal of Outdoor Recreation and Tourism.
Nicoleta, A., and Andreea, M. (2013). “Effects of Tourism on Labor Market”. Procardia - Social and Behavioral Sciences, 92: 652 – 655.
Palamarova, P. (2018). Comparative study in digital marketing trends in adventure tourism: Bulgaria, Estonia, Ireland and Scotland. Journal of Emerging Trends in Marketing and Management, 1(1), 242-251.‏
Page, S. J., Bentley, T., & Walker, L. (2015). Tourist safety in New Zealand and Scotland. Annals of Tourism Research, 32(1), 150-166.‏
Pereira, R., Wilwert, M. L., & Takase, E. (2016). Contributions of sport psychology to the competitive gaming: An experience report with a professional team of league of legends. International Journal of Applied Psychology, 6(2), 27-30.
Pimentel, Pedro Miguel., Oliveira, André., Couto, Gualter., Ponte ,João Crispim., Castanho, Rui. (2020). The Azores Archipelago as a Region with Vast Potential for the Development of Adventure and Slow Tourism. https://doi.org/10.5772/intechopen.94411
Pomfret, Gill. (2006). Mountaineering Adventure Tourists: A Conceptual Framework for Research. Tourism Management, 113-123.
Prasiasa, Dewa Putu Oka. (2023). Development of a Tourism Village Based on Adventure Tourism Attractions During the COVID-19 Pandemic, 11(1). https://doi.org/10.35814/tourism.v11i1.3424
Pratt, S., & Tolkach, D. (2018). The politics of tourism statistics. International Journal of Tourism Research, 20(3), 299-307.‏
Roche, S., Spake, D. F., & Joseph, M. (2013). A model of sporting event tourism as economic development.  Sport, Business and Management: An International Journal.‏
UNWTO. (2017). Global Report on Adventure Tourism.
Vyas, Nitin., Kumari, Barjesh., Sharma, Pankaj. (2024). Adventure Tourism in Bilaspur: A Framework for Assessment and Strategic Development, 9(3). https://doi.org/10.38124/ijisrt/IJISRT24MAR225
Weaver, David . (2012). Organic, incremental and induced paths to sustainable mass tourism convergence. Journal Tourism Management, https://doi.org/10.1016/j.tourman.2011.08.011.
Williams, P., Soutar, G. N., Ashill, N. J., & Naumann, E. (2017). Value drivers and adventure tourism: A comparative analysis of Japanese and Western consumers. Journal of Service Theory and Practice, 27(1), 102–122. https://doi.org/10.1108/JSTP-05-2015-0116.