جغرافیا و برنامه ریزی گردشگری

جغرافیا و برنامه ریزی گردشگری

بررسی مکان‌گزینی بهینه رستوران‌های سنتی در جذب گردشگران شهری (مطالعه موردی: شهر تبریز)

نویسندگان
مریم بیاتی خطیبی 1
فاطمه نجفی 2
1 استاد ژئومورفولوژی گروه سنجش از دور دانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی دانشگاه تبریز
2 دانش آموخته گردشگری ، گروه برنامه ریزی شهری ،دانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی دانشگاه تبریز
10.22034/gtp.2025.4129
چکیده
استفاده بهینه از مکان‌های مناسب برای توسعه و احیای گردشگری غذایی باید در برنامه‌ریزی‌های گردشگری شهری مورد توجه قرار گیرد. با توجه به گردشگرپذیر بودن شهر تبریز، نیاز به مکان‌یابی رستوران­‌های سنتی احساس می‌شود. با عنایت به نبود برخی عوامل، از جمله نزدیک نبودن رستوران‌­های مرغوب، نزدیک نبودن رستوران‌ها به سایت‌­های تاریخی، تفریحی، گردشگری، نزدیک نبودن به مراکز خرید، عدم نزدیکی به راه‌­ها و شبکه حمل‌ونقل عمومی، ضرورت توجه به شناسایی و ارزیابی مکان‌های مناسب جهت ایجاد رستوران‌ها در برنامه‌ریزی‌های گردشگری شهری وجود دارد. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی مکان‌­های بهینه رستوران‌­های سنتی در جذب گردشگران به شهر تبریز، در پی پاسخگویی به این سوال است که کدام یک از مکان­‌های شهری از شرایط بهتری برای احداث رستوران­‌های سنتی برخوردار هستند. برای نیل به این هدف، از مدل­‌های کمی، رتبه‌بندی شاخص‌ها و معیارها و بهره‌گیری از نظر کارشناسان و آگاهان محلی استفاده شد و سپس با بهره‌گیری از مدل­‌های پرومته وAHP و SAW، گزینه‌­های مورد نظر رتبه‌بندی و بهینه‌ترین مکان جهت تاسیس رستوران سنتی مشخص گردید و همچنین محاسبات آماری در نرم افزارهایEXPERT CHOIC EXCEL و و VISUAL PROMETHEE انجام شد. با توجه به معیارهای موردنظر در این پژوهش معیار اقتصادی رتبه اول و معیار همجواری رتبه دوم را به خود اختصاص داد. براساس این معیارها، رستوران‌های مورد مطالعه که ۲۱ رستوران سنتی شهر تبریز است، به ترتیب اولویت‌بندی شدند. براساس تحلیل‌های انجام گرفته شده رستوران ائل گلی در تکنیک پرومته و رستوران قرآنی بر اساس تکنیک saw رتبه نخست را به خود اختصاص دادند. نتایج بررسی‌ها همچنین نشان داد که در ارزیابی مکان‌های بهینه رستوران‌های سنتی شهر تبریز، مهم‌ترین معیاری که رتبه اول را به خود اختصاص داد، مربوط به مکان‌های مستعد به احداث با وزن ۰.۱۱۴ (که از زیرمعیارهای اقتصادی بود) و معیار تراکم گردشگران از زیرمعیارهای اجتماعی بود و با وزن ۰.۰۶۳ در رتبه ۸ قرار گرفت.
کلیدواژه‌ها
گردشگری غذا
گردشگری شهری
ارزیابی مکان بهینه
تکنیک FAHP
تکنیک پرومته
شهر تبریز

عنوان مقاله English

Evaluation of suitable places for traditional restaurants in attracting urban tourists (Case study: Tabriz city)

نویسندگان English

Maryam Bayati khatibi 1
Fatemeh Najafi 2
1 Geomorphology Prof, Department of RS&GIS, Faculty of Planning and Environment Sciences, University of Tabriz, Tabriz, Iran
2 Ms. Tourism, Department of urban planning , Faculty of Planning and Environment Sciences, University of Tabriz, Tabriz, Iran
چکیده English

Optimal use of suitable locations for the development and revival of food tourism should be considered in urban tourism planning. Given the tourist potential of the city of Tabriz, there is a need to locate traditional restaurants. Given the lack of some factors, including the lack of proximity to quality restaurants, the lack of proximity of restaurants to historical, recreational, and tourist sites, the lack of proximity to shopping centers, and the lack of proximity to roads and public transportation networks, there is a need to pay attention to identifying and evaluating suitable locations for establishing restaurants in urban tourism planning. The present study aims to evaluate the optimal locations of traditional restaurants in attracting tourists to the city of Tabriz, and seeks to answer the question of which urban locations have better conditions for establishing traditional restaurants. To achieve this goal, quantitative models, ranking indicators and criteria, and utilizing the opinions of local experts and knowledgeable people were used. Then, using the Prometheus, AHP, and SAW models, the desired options were ranked and the most optimal location for establishing a traditional restaurant was determined. Statistical calculations were also performed in the EXPERT CHOIC, EXCEL, and VISUAL PROMETHEE software. Considering the criteria considered in this study, the economic criterion of ranking The first and the proximity criterion ranked second. Based on these criteria, the restaurants under study, which are 21 traditional restaurants in Tabriz, were prioritized in order. Based on the analyses conducted, El Goli Restaurant in the Prometheus technique and Qurani Restaurant based on the saw technique ranked first. The results of the studies also showed that in evaluating the optimal locations of traditional restaurants in Tabriz, the most important criterion that ranked first was related to the places susceptible to construction with a weight of 0.114 (which was one of the economic sub-criteria) and the tourist density criterion was one of the social sub-criteria and ranked 8th with a weight of 0.063.

کلیدواژه‌ها English

Food Tourism
Urban Tourism
Optimal Location Assessment
FAHP Technique
Prometheus Technique
City of Tabriz
ابراهیم‌زاده، عیسی؛ رفیعی، قاسم. (1388). مکان‌یابی بهینه جهات گسترش شهری با بهره‌گیری از سیستم اطلاعات جغرافیایی GIS مورد شناسی: شهر مرودشت، فصلنامه جغرافیا وتوسعه، 15، 45-70.
آراسته، مجتبی؛ عزیزی، محمدمهدی. (1391). مکان‌یابی مجموعه­های مسکونی پایدار با استفاده از فرآیند تحلیل شبکه ANP در بافت  مرکزی شهر یزد، معماری و شهر سازی آرمان شهر، 19، 333-347.
بدری، سید علی؛ یاری حصار، ارسطو. (1388). انتخاب مناطق نمونه گردشگری با استفاده از روش AHP نمونه موردی: استان کهگیلویه وبویراحمد، دانشگاه تهران،772، 15989-16020.
برقی، حمید؛ رحیمی، داریوش؛ رحیمی، راضیه. (1394). مکان‌یابی احداث کمپینگ در روستاهای هدف گردشگری با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی و مدل AHP(مطالعه موردی: روستای ابیانه)، برنامه ریزی فضایی اصفهان، 5 (17)، 55-74.
بیات، امید؛ سعیدی راد، رضیه . (1403). بررسی عوامل ارتقاء کیفیت خدمات پذیرایی با تاکید بر مهندسی منو، تمرکز بر گردشگری غذا (هتل های شهر یزد)، فضای گردشگری، 5، 55-72.
پورسعید، محمدمهدی؛ کاظمی، مهدی؛ طاهری آزاد، فاطمه. (1401). تحلیل محتوای نظریات گردشگران دربارۀ رستوران‌های ایرانی در وبگاه تریپ ادوایزر، مجله: گردشگری و توسعه»،31، 249 - 262 .
پیشگرکومله، حسن؛ کیهانی، علیرضا؛ مستوفی، محمدرضا؛ جعفری، علی. (1392). انتخاب  مناسب‌ترین سامانه برداشت ذرت بذری بر مبنای مدل­های TOPSIS و SAW، تحقیقات مهندسی کشاورزی، (2)، 81-92.
جعفری، حمیدرضا؛ رفیعی، یوسف؛ مهریان، مجید؛ نصیری، حسین. (1391). مکان‌یابی دفن پسماندهای شهری با استفاده از AHP و SAW در محیط GIS (مطالعه موردی: استان کهگیلویه وبویر احمد): محیط شناسی، سال سی و هشتم، شماره 61، صفحه 131-140.
جعفری مهرآبادی، مریم؛ اکبری مجید؛ عطایی، فرزانه؛ رازقی؛ فرزانه. (1396). مدلیابی ساختاری - تفسیری عوامل موثر بر توسعه گردشگری غذا (مطالعه موردی: شهر رشت)، مطالعات برنامه ریزی سکونتگاههای انسانی، 12(3)،681-698.
حیدری، محمدتقی؛ جهانی، داریوش؛ رحمتی، پروین. (1403). تحلیل مطلوبیت شاخص‌های گردشگری حلال با تاکید بر میهمان نوازی ایرانی – اسلامی، فصلنامه جغرافیا و برنامه ریزی گردشگری، ۱(۱) 54-69. 
زیاری، یوسف علی؛ حسین مردی، مهدی. (1388). بررسی کاربری اراضی شهری و وزن‌دهی معیارهای مکان‌یابی جایگاه گاز CNG  با استفاده از مدل AHP (مطالعه موردی منطقه 4 گاز تهران)، نگرشی نو در جغرافیای انسانی 2 (1)، 39-52.
فیروزی، محمدعلی؛ سلطانی، زهرا؛ میهن، فرسیات؛ گودرزی، مجید. (1401). بررسی و تحلیل عوامل موثر بر توسعه گردشگری غذا در خیابان انوشه شهر اهواز، گردشگری شهری،9(4)،65-85.
صادقی، حسین؛ آقازاده محمد. (1401). بررسی ظرفیت های گردشگری غذا (مطالعه موردی بررسی غذاهای بومی محلی قم، علوم زیست محیطی و دانش جغرافیا،4،1-15.
کفاش چرندابی، ندا؛ آل شیخ علی اصغر. (1391). ارائه مدل ترکیبی در GIS بر مبنای روش PROMETHEE والگوریتم PSO برای تعیین اماکن مناسب جهت احداث بیمارستان، آمایش محیط، شماره 11)
علی زاده جورکویه، ابراهیم؛ شبگو منصف، سید محمود؛ رحمتی غفرانی، یلدا (1402). ارائه الگوی عوامل تاثیرگذار بر تمایلات رفتاری گردشگران نسبت به مصرف غذا در استان گیلان با استفاده از نظریه داده‌‌بنیاد، مجله: مطالعات رفتار مصرف کننده» 10(3) 28 - 50
 مشکینی، علی (1391)، ارزیابی مکان‌یابی پروزه­های مسکن مهر با رویکرد کالبدی زیست محیطی با استفاده از مدل سلسله مراتبی AHP ، یزد، 2، 7-75.
مطیعی، صدیقه؛ زیاری، رضا. (1395). گردشگری غذا و تأثیر آن بر اقتصاد گردشگری و توسعه اقتصادی، مطالعات هتلداری و میزبانی، 1، ( 2)، 141-162. 
Alonso, josé, Antonio; lamata, Teresa. (2006) .consistency in the analytic hierarchy process: a new approach, International Journal of Uncertainty, Fuzziness and Knowledge-Based Systems, 14(4), 445−459.
Hassanain, Mohammad A, Hamwda,Mahmoud, and Sanni-Anibire, Muizz O. (2018) .Weighted Evaluation Method for Corporate Real Estate Site Selection in Saudi Arabia, Journal of Urban Planning and Development, American Society of Civil Engineer(ASCE), Volume: 144 ,501-7012 .
Lee Amy H.I; Wen-Chin Chen, Ching-Jan,Chang. (2008).A fuzzy AHP and BSC approach for evaluating performance of IT department in the manufacturing industry in Taiwan,Expert systems wih applications.34, 96-107.
Lin Yi-Chin, Pearson Thomas E. & Cai Liping A. (2011).Food as a Form of Destination Identity: A Tourism Destination Brand Perspective, Tourism and Hospitality Research, 11, 30-48.
LIN,C.-T. , JUAN,P.-J. (2012).Measuring Location Selection factors for international resort parks, Quality and Quantity,44, 1257-1270.
Shahabian, P. (2012).Analyzing the Roles and Impacts of Urban Tourism on Sustainable Urban Development; Focusing On Citizens Perception. Journal of Armanshahr,4(7), 121-132.
Surenkok Aysegul, Baggio Rodolfo & Corigliano Magda Antonioli. (2010). Gastronomy and Tourism in Turkey: The Role of ICTs, Information and Communication Technologies in Tourism, Proceedings of the International Conference in Lugano, Switzerland, 567-578.
Taghvaei, M. and A. Safarabadi . (2011).The role of urban management in achieving sustainable development of urban tourism in the city of Kermanshah .Journal of Arid Regions Geographic Studies, 1(4), 35-52, [in Persian].
Yang,  Y. Luo,  H. Law, R . (2014).Theoretical,  empirical,  and  operational  models  in hotel  location  research, International  Journal  of  Hospitality  Management,36,209–  220.