جغرافیا و برنامه ریزی گردشگری

جغرافیا و برنامه ریزی گردشگری

بررسی پیشران‌های حیاتی مؤثر در توسعه گردشگری (مطالعۀ موردی: شهرستان باخرز)

نویسنده
دانشیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
10.22034/gtp.2025.4127
چکیده
گردشگری قابلیت و تنگناهای متعددی دارد و نسبت این دو، گزینه‌­های کاملا متفاوتی را در اختیار قرار می­‌دهد. به همین دلیل، سرمایه­‌گذاری و توجه به هریک از آن‌ها، نتایج کاملا متفاوتی خواهد داشت. بنابراین، ضرورت دارد تا جایگاه این عوامل برای اولویت‌­های سرمایه­‌گذاری مشخص گردد. به این منظور، تعیین پیشران­‌های اصلی بسیار مهم و اساسی می­‌باشد. به همین منظور، این بررسی به روش توصیفی و تحلیلی تلاش کرد پیشران‌­های اصلی توسعه گردشگری شهرستان باخرز در استان خراسان رضوی را مورد مطالعه قرار دهد. داده‌­های مورد نیاز به شیوه مصاحبه کیفی با ۳۰ نفر از متخصصان گردشگری گردآوری شد. شیوه گزینش نمونه به صورت نمونه در دسترس بود. داده‌های گرد­آمده از طریق تحلیل اثرات متقابل و با استفاده از نرم افزار سناریو ویزارد، تجزیه‌و‌تحلیل گردید. با توجه به نتایج، از بین ۴۵ پیشران اصلی، ۱۰ پیشران جهت­‌گیری به سوی گردشگری سلامت، زیرساخت‌های نرم، تبلیغات در پلتفرم­‌های مجازی، منابع انسانی مرتبط، اماکن اقامتی متنوع، رعایت ملاحظات حوزه گردشگری، تسهیل اقامت و ماندگاری، بیمه و پیشران سرسبزی و طراوات، بیش‌ترین تأثیر را در آیندۀ گردشگری شهرستان باخرز دارند. ارزیابی سناریوهای ممکن مشخص ساخت که ۴ سناریوی اصلی در این ارتباط قابل ارائه می‌­باشد. در بین این سناریوها، مطلوب­‌ترین شرایط تنها در دو سناریو قابل دستیابی بوده و دو سناریوی دیگر، تحت عنوان بینابین و تا حدودی مطلوب ارائه گردید. آخرین سناریو نیز وضعیت بحرانی بود به این معنا که در صورت ادامه وضعیت راکد کنونی، همین بهره اندک فعلی نیز از بین خواهد رفت.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Investigating the vital drivers that are effective in tourism development (Case study: Bakharz County)

نویسنده English

Rostam Saberifar
Associate Professor Department of Geography and Urban Planning, Faculty of Law and Social Sciences, Payam Noor University, Tehran, Iran
چکیده English

Tourism has numerous capabilities and constraints, and the ratio of the two provides completely different options. For this reason, investing and paying attention to each of them will yield completely different results. Therefore, it is necessary to determine the position of these factors for investment priorities. To this end, determining the main drivers is of great importance. This study attempted to study the main drivers of Bakharz County in Khorasan Razavi Province using a descriptive and analytical method. The required data was collected through qualitative interviews with 30 tourism experts. The sampling method was convenience sampling. The collected data was analyzed through interaction analysis using Scenario Wizard software. According to the results, out of 45 main drivers, the 10 drivers that have the greatest impact on the future of tourism in Bakharz County are: Orientation towards health tourism, soft infrastructure, advertising on virtual platforms, relevant human resources, diverse accommodation facilities, compliance with tourism considerations, facilitating residence and longevity, insurance, and promoting greenery and freshness. In order to determine possible scenarios, ScenarioWizard software was used. The analyses conducted in this regard revealed that four possible scenarios can be presented in this regard. Among these scenarios, the most favorable conditions were only achievable in two scenarios. Two other scenarios were presented as intermediate and somewhat favorable. The last scenario was also a crisis situation, meaning that if the current stagnant situation continues, even the current small interest will disappear.

کلیدواژه‌ها English

Key drivers
internal capabilities
health tourism
Bakherz
جوان، فرهاد؛ حجت شمامی، سیروس؛ سیفی­زاده، محمد.(1400). واکاوی پیشران های مؤثر بر توسعه گردشگری کلانشهر رشت مبتنی بر رویکرد آینده پژوهی. پژوهش­های برنامه و توسعه، 2(6)، 186-181. https://doi.org/10.22034/pbr.2021.138467
حقی­، محمدرضا و حیدرزاده، احسان.(1401). عوامل پیشران در تحقق گردشگری پایدار شهری با رویکرد اکوتوریسم (نمونه موردی: شهر خوانسار). گردشگری و توسعه، 11(2)، 36-19. https://www.itsairanj.ir/article_141564.html
حکمت‌نیا، حسن. (1399). ارزیابی عوامل مؤثر بر توسعۀ گردشگری شهر میبد. فصلنامۀ گردشگری شهری، 7(2)، 84-71.
رحیمی، محمد؛ هنری، فاطمه؛ رومیانی، احمد. (1401). برنامه‌ریزی و آینده‌نگاری توسعۀ پایدار گردشگری استان خوزستان. فصلنامه برنامه‌ریزی منطقه‌ای، 12(45)، 66-51. https://doi.org/10.22059/jut.2020.284076.675
رسال‌ور، ناصر؛ پناهی، علی؛ ولی‌زاده، رضا. (1400). ارزیابی پیشران‌های تأثیرگذار بر تحقق مدیریت سیستمی گردشگری با تأکید بر رویکرد حکمروایی خوب (مطالعۀ موردی: کلان‌شهر تبریز). فصلنامه گردشگری شهری، 8(3)، 32-17. https://doi.org/10.22059/jut.2021.303403.803
شریفی‌نیا، زهرا. (1399). عوامل کلیدی مؤثر در توسعۀ پایدار گردشگری روستایی در استان مازندران با رویکرد سناریو مبنا. جغرافیا و توسعۀ ناحیه‌ای، 18(1)، 304-281. https://doi.org/10.22067/geography.v18i1.85282
شکری غفاربی، الهام؛ سلیمانی، علیرضا؛ عزت‌پناه، بختیار. (1401). برنامه‌ریزی شهرهای هوشمند با تأکید بر رویکرد سناریونویسی(مطالعۀ موردی: شهر ارومیه). جغرافیا و توسعه، 20(67)، 28-52. https://doi.org/10.22111/j10.22111.2022.6924
شماعی، علی؛ فصیحی، حبیب­اله؛ نسب، مهسا.(1402). شناسایی عوامل پیشران ها در بازآفرینی و توسعه گردشگری محله تجریش، تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، 23(68)، 79-61. https://jgs.khu.ac.ir/article-1-3428-en.pdf
صابری­فر، رستم. (1403). بررسی رابطه گردشگری، کاهش انتشار گازهای گلخانه­ای و مدیریت شهری، نمونه موردی شهر مشهد، آمایش فضا و ژئوماتیک، ۲۸ (۲)، 151-126. http://hsmsp.modares.ac.ir/article-21-76181-fa.html
صابری­فر، رستم. (1384). جغرافیای تاریخی باخرز و تایباد. چاپ اول. انتشارات نورعلم، همدان.
عطریان، فروغ؛ عظیمی، نورالدین؛ زالی، نادر. (1394). آینده­نگاری راهبردی و سیاست­گذاری توسعه گردشگری منطقه­ای با رویکرد سناریونسی(نمونه موردی، استان همدان). پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده هنر دانشگاه گیلان.
علی‌اکبری، اسماعیل؛ پوراحمد، احمد؛ جلال‌آبادی، لیلا. (1397). شناسایی پیشران‌های مؤثر بر وضعیت آیندۀ گردشگری پایدار شهر کرمان با رویکرد آینده‌پژوهی. فصلنامه گردشگری و توسعه، 7(1)، 178-156. https://www.sid.ir/paper/227713/fa
عنابستانی، علی‌اکبر؛ بهادری‌امجز، فرخ‌لقا؛ توکلی‌نیا، جمیله. (1402). تبیین سناریوهای اثرگذاری رهیافت رشد هوشمند بر پایداری سکونتگاه‌های روستایی (مطالعۀ موردی: شهرستان جیرفت). جغرافیا و توسعه، 21 (71)، 65-33.
فتحی‌زاده، فرح؛ عزیزپور، فرهاد و صنعتی شرقی، نادر. (1398). پیشران‌های کلیدی مؤثر در توسعۀ گردشگری روستایی (مطالعۀ موردی: روستای هدف گردشگری دیزباد علیا). مجلۀ جغرافیا و توسعۀ ناحیه‌ای، 17(2)، 146-123.
فرجی، امین، نعمت­پور، محمد؛ امید، عشریه. (1396). تحلیل سیستمی اثرات مثبت و منفی توسعه گردشگری ایران. مطالعات اجتماعی گردشگری، 5(9)، 189-151. https://www.sid.ir/paper/259337/fa
قدمی، مصطفی.(1386). مدل­سازی توسعه شهری و گردشگری در چارچوب پایداری، نمونه مورد مطالعه شهر کلاردشت. رساله دکتری دانشگاه تهران.
قهرمانی‌فرد، حسین؛ حسین‌زاده دلیر، کریم؛ موسوی، میرسعید. (1400). شناخت و ارزیابی پیشران‌های حیاتی مؤثر بر آیندۀ توسعۀ گردشگری (مطالعۀ موردی: گردشگری تبریز). فصلنامۀ گردشگری شهری، 8(1)، 82-67.
کلانتری، محسن؛ ملک، مرضیه. (1393). تحلیل فضایی و سطح­بندی جاذبه­های گردشگری و زیرساخت ارتباطی و شبکه راه در مناطق کویری ایران، مطالعه موردی شهرستان خور و بیابانک. مطالعات جغرافیایی مناطق خشک، 5(17)، 53-17. https://jargs.hsu.ac.ir/article_161367.html
نظم‌فر، حسین؛ علی‌بخشی، آمنه. (1400). آینده‌پژوهی برنامه‌ریزی توسعه گردشگری (نمونه موردی: استان اردبیل). تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، 21(63)، 79-59. https://jgs.khu.ac.ir/article-1-3236-fa.html
نقیبی، هادی؛ شری‌زاده، عادل. (1402). کاربست آینده‌پژوهی در توسعه گردشگری شهری به روش تحلیل ساختاری و سناریونویسی (مطالعه موردی: شهر خوی). نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، 23(70)، 217-195. http://dx.doi.org/10.61186/jgs.23.70.195
یغفوری، حسین؛ حسینی، سید علی و حسینی، سیده مریم. (1399). تدوین سناریوهای مؤثر بر توسعۀ گردشگری با رویکرد آینده‌نگاری (مطالعۀ موردی: استان کهگیلویه‌وبویراحمد). فصلنامه گردشگری شهری، 7(1)، 127-107. https://doi.org/10.22059/jut.2020.279237.632
 
Ratcliffe, J., & Krawczyk, E. (2011). Imagineering city futures: The use of prospective through scenarios in urban planning. Futures, 43(7), 642-653. https://doi.org/10.1016/j.futures.2011.05.005
Glenn, J.C. (2003), “Introduction to the futures research methods series”, in Glenn, J.C. and Gordon, T.J. (Eds), Futures Research Methodology V2.0, United Nations University, Millennium-Project. http://forlearn.jrc.ec.europa.eu/guide/A2_references/frm.htm
Brenner, N. (2001). The limits to scale? Methodological reflections on scalar structuration. Progress in Human Geography, 25(4), 591–614. http://dx.doi.org/10.1191/030913201682688959
Li, Y., & Wu, F. (2012). The transformation of regional governance in China: The rescaling of statehood. Progress in Planning, 78(2), 55–99.
Shen, J. (2007). Scale, state and the city: Urban transformation in post-reform China. Habitat International, 31(3–4), 303–316. https://doi.org/10.1016/j.habitatint.2007.04.001
Smith, N. (1992). Contours of a spatialized politics: Homeless vehicles and the production of geographical scale. Social Text, 33, 55–81. https://www.jstor.org/stable/466434
Apodaca, P. (2001), Calidad y evaluación de la educación superior: situación actualy prospective (Quality and evaluation of higher education: current and prospective situation), Revista de Investigación Educativa, 19(2), 367-82.
Georghiou, L., Cassingena, J., Keenen, M., Miles, I. and Popper, R. (2012). Manual de prospective tecnológica. Conceptos y práctica (Technological Prospective Manual. Concepts and Practice). Flacso México. www.flacso.edu.mx/publicaciones/novedades/Manual-de-prospectiva-tecnologica
Inayatullah, S. (2013). Futures studies: theories and methods. in Jonquiere, F.G. (Ed.), There’s a Future: Visions for a Better World, BBVA, Madrid, pp. 36-66.
Kreibich, R., Oertel, B. and Wolk, M. (2012), “Futures studies and future-oriented technology analysis principles”, Methodology and Research Questions, HIIG Discussion Paper Series No. 2012-05. http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.2094215
Nematpour, M., & Faraji, A. (2019). Structural analysis of the tourism impacts in the form of future study in developing countries (case study: Iran). Journal of Tourism Futures, 5(3), 259-282. http://dx.doi.org/10.1108/JTF-05-2018-0028
Beni, M.C. (2001). Análise Estrutural do Turismo. 4th ed. Senac, São Paulo.
Scott, D., Simpson, C.M., & Sim, R. (2012). The vulnerability of Caribbean coastal tourism to scenarios of climate change related sea level rise. Journal of Sustainable Tourism, 20(6), 883-898. https://doi.org/10.1080/09669582.2012.699063
Schwaninger, M. (1989). Trends in Leisure and tourism for 2000 – 2010. Prentice Hall, London.
Yeoman, I. (2012). 2050 – Tomorrow’s tourism.Channel View Publications, Bristol.
Pearce, P.L., & Zare, S. (2017). The orchestra model as the basis for teaching tourism experience design. Journal of Hospitality and Tourism Management, 30, 55-64. https://doi.org/10.1016/j.jhtm.2017.01.004